အင္တာနက္ဆိုက္ဘာေပၚမွာ အၾကမ္းဖက္မႈေတြကို ထိထိ ေရာက္ေရာက္ ကာကြယ္ေပးမယ့္ဆိုက္ဘာဥပေဒ (cyber law) က ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ အတည္ျပဳ ျပ႒ာန္းဖို႔အတြက္ ေရးဆဲြခဲ့တာအခ်ိန္ကာလတစ္ခုအရ ၾကာေနၿပီျဖစ္ ပါတယ္။

ႏိုင္ငံေတာ္ဆိုက္ဘာလံုျခံဳေရး ေအဂ်င္စီ National Cyber Security Agency မွ တာဝန္ရွိသူတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဦးရဲေက်ာ္သိန္းက “ဆိုက္ဘာဥပေဒအတည္ ျပဳျပ႒ာန္းဖို႔ အတြက္ ပုဂၢလိက နည္းပညာရွင္အဖဲြ႕အစည္းေတြနဲ႔ ေဆြးေႏြးညႇိႏိႈင္းဖို႔ ေတြ၊ အစိုးရဘက္ကလည္း ကြ်မ္းက်င္ ပညာရွင္ေတြနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ဖို႔  အနည္းငယ္လိုအပ္ေနတာေတြ၊ ေဒတာမိုင္းနင္းလို႔ေခၚတဲ့ ေနာက္ကြယ္ကေန အခ်က္အလက္ကို လွ်ိဳ႕ဝွက္စြာ စုစည္းတဲ့ပံုစံမ်ိဳး ေတြ အစိုးရဘက္က ေသခ်ာလုပ္ေဆာင္ဖို႔ လိုအပ္ေၾကာင္း” ေမးျမန္းမႈအေပၚ ေျဖၾကားပါတယ္။

အဓိကေရးပါ

ေဒတာမိုင္းနင္းလုပ္ေဆာင္ဖို႔က အဓိက အေရးပါတာျဖစ္ပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္ လဲဆိုေတာ့ ေဒတာေတြကို ႏိုင္ငံေတာ္အဆင့္ ေက့စ္တစ္ခုရွိပါတယ္။ ဘယ္ဖုန္းနံ ပါတ္ရဲ႕ဘယ္ေဒတာေတြကို လိုခ်င္တယ္ဆိုတာ အေၾကာင္းျပခ်က္မရွိဘဲ ေတာင္း ၾကည့္လို႔ရတယ္။ အဲသည္လိုၾကည့္မယ့္ ဆိုက္ဘာေပၚက အခ်က္အလက္ေတြကို စုေဆာင္းထားရမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာ ဆိုက္ဘာေပၚကေန အၾကမ္းဖက္ခံရတဲ့သူဘက္က တိုင္ၾကားတဲ့အခါ ရဲေတြဘက္က ေဒတာမိုင္းနင္းလုပ္ထားမွ အၾကမ္းဖက္ သူကို ေထာင့္ေပါင္းစံုကေန သိပ္မခဲယဥ္းဘဲ ဖမ္းဆီးဖို႔ အခြင့္အေရး ရႏိုင္ပါတယ္။

ဦးရဲေက်ာ္သိန္းက “ဆိုက္ဘာဥပေဒအတြက္ လိုအပ္ခ်က္ေတြကေတာ့ အမ်ားႀကီးပဲ နည္းပညာဘက္ဆိုင္ရာ အဖဲြ႕ဝင္ အစိုးရ အဖဲြ႕အစည္းဘက္ကေတြ လိုေသး တယ္၊ ျပည္သူလူထုေတြကိုယ္တိုင္ ဆိုက္ဘာဥပေဒအ ေပၚ နားလည္သေဘာေပါက္မႈ (security awareness) လဲရွိရမယ္၊ ျပင္ပလူေတြနဲ႔ ညႇိႏိႈင္းဖို႔ေတြရွိေသးတယ္၊ ျပည္သူေတြ ဘက္ အမ်ားကိုလဲ ၾကည့္ရေသးတယ္၊ ေစာင့္ၾကည့္ေလ့လာရမယ္၊ ရလာတဲ့ေဒတာေတြကိုလဲ ေဒတာမိုင္းနင္း လုပ္ရမယ္၊ စိစစ္ရမယ္၊ တိုက္ခိုက္မႈေတြက ဘယ္ႏိုင္ငံလာသလဲ၊ အဲဒါေတြ အကုန္ စိစစ္ရမယ္”လို႔ ဆိုပါတယ္။

ေနာက္တစ္ခုက အစိုးရအေနနဲ႔ ဆိုက္ဘာလံုျခံဳေရးမွာ လိုအပ္တဲ့ကြ်မ္းက်င္ ပညာရွင္ေတြနဲ႔လုပ္ကိုင္ရမယ္။ အကူအညီယူရမွာျဖစ္ၿပီး ျပည္သူေတြကို အသိေပးဖို႔ သူတို႔နဲ႔နားလည္ေအာင္ ေသခ်ာ awareness လုပ္ခိုင္းရမယ္၊ ေဟာေျပာပြဲေတြ ပညာေပးေတြကို ဝန္ႀကီးဌာနကေန မီဒီယာေတြကို တစ္ဆင့္၊ လူစုလူေဝးရွိတဲ့ public လိုေနရာေတြ၊ စစ္တပ္ဆိုရင္ စစ္ တပ္၊ ရဲဆိုရင္ရဲ   အပိုင္းေတြကို စနစ္တက် ဘယ္လိုအသံုးခ်ရမလဲ သိသင့္တယ္ဆို တာေတြ လိုအပ္ေၾကာင္း သူကအႀကံျပဳ ေျပာပါတယ္။

ဘာေၾကာင့္ ျပည္သူေတြကို နားလည္သေဘာေပါက္ေအာင္ awareness လုပ္ သင့္လဲဆိုေတာ့ ဆိုက္ဘာေပၚကေန အမႈ တစ္ခုျဖစ္ရင္  အစိုးရကေတာင္းတဲ့ အခ်က္အလက္တိုင္းေပးရမွာျဖစ္ၿပီး ဥပေဒထုတ္ျပန္ထားတဲ့ ပုဒ္မေတြကို နားလည္သိရွိထားမွသာ ကိစၥအဝဝအဆင္ေျပႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဆိုက္ဘာဥပေဒနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ႏိုင္ငံတကာ ဥပေဒကို ကိုးကားလို႔ရေပမဲ့ တိုက္႐ိုက္ႀကီးကူးလို႔မရဘူး။ တစ္ႏိုင္ငံနဲ႔ တစ္ ႏိုင္ငံက မတူညီတာေတြရွိေတာ့ ႏိုင္ငံအလိုက္ ေဒသအလိုက္ ျဖစ္တတ္တာေတြကို မူတည္ၿပီး ေသခ်ာတိုင္ပင္ၿပီး ဥပေဒခ်မွတ္ရမွာျဖစ္ေၾကာင္းဦးရဲေက်ာ္သိန္းက မွတ္ခ်က္ခ်ပါတယ္။

ဆိုက္ဘာေပၚကေန ဟက္ကင္းလုပ္ တာေတြ၊ ေငြအလြဲသံုးစားလုပ္မႈေတြ၊ ေဒတာအလြဲသံုးစားလုပ္မႈ၊ ေဒတာအခ်က္အလက္ ေဖာက္ထြင္းခိုးယူမႈ စတာေတြနဲ႔ အြန္လိုင္းေပၚမွာ သံုးစြဲသူေတြကို ၿခိမ္း ေျခာက္တာမ်ိဳးေတြ  အစရွိတာေတြကို ဆိုက္ဘာဥပေဒနဲ႔ ထိထိေရာက္ေရာက္ အေရးယူတာျဖစ္ပါတယ္။

မ်က္ျမင္သက္ေသ

အဓိကလိုအပ္တာကေတာ့ ဆိုက္ဘာဥပေဒ (cyber law) ထဲမွာ အဓိက မ်က္ျမင္ သက္ေသေတြကို ထည့္ေပးရမွာျဖစ္ၿပီး အစြပ္စြဲခံသူဘက္ကေရာ စြပ္စြဲသူဘက္က expert witness ရဲ႕ သံုးသပ္ခ်က္ကို ယူခြင့္ရွိရမွာ ျဖစ္ေၾကာင္း အမ်ိဳးသား ဆိုက္ဘာ လံုၿခံဳေရးအဖြဲ႕က ဆိုထားပါတယ္။

“ဆိုက္ဘာေလာက နည္းပညာပိုင္း တကယ္ကြ်မ္းက်င္တဲ့ သူကထုတ္ေပးတာ ပိုသဘာဝက်လိမ့္မယ္၊ တကယ္ ကြ်မ္းက်င္တဲ့ ပညာရွင္ေတြစုၿပီးေတာ့မွ သူတို႔အျမင္ေတြကို ေကာက္ႏုတ္ၿပီးေတာ့ မွ ဆိုက္ဘာဥပေဒျဖစ္လာဖို႔ကို လိုအပ္ တယ္ထင္တယ္”လို႔ ဆိုက္ဘာဝင္းစ္တင္း ရဲ႕ နည္းပညာရွင္ျဖစ္သူ၊ ပုဂၢလိက ဆိုက္ ဘာလံုၿခံဳေရးအဖြဲ႕အစည္းမွ ကိုရန္ႏိုင္ျမင့္က သံုးသပ္ပါတယ္။

ဒါ့အျပင္ စြပ္စြဲခံရသူဘက္ကလည္း ျပစ္မႈမက်ဴးလြန္ေၾကာင္းကို ဆိုက္ဘာမႈ ခင္းေဖာ္ထုတ္သူေတြဘက္က နည္းပညာ အေထာက္အထား၊ အခ်က္အလက္ေတြနဲ႔ ျပန္မလည္ခုခံကာကြယ္ႏိုင္ပါတယ္။ သည္ သေဘာတရားကေတာ့ ဆိုက္ဘာျပစ္မႈ ေျမာက္တယ္ မေျမာက္ဘူးဆိုတဲ့ စြပ္စြဲခ်က္ကို သက္ေသခံၾကရတဲ့ အခ်ိန္မွာ စြပ္စြဲခံရသူရဲ႕ကံတရားက သက္ဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္ သို႔မဟုတ္ ရဲတပ္ဖြဲ႕အေပၚမွာ မွီခိုေနတာမဟုတ္ေၾကာင္း၊ စြပ္စြဲခံရသူ ဟာ ျပစ္မႈက်ဴးလြန္ေၾကာင္းကို ဘယ္လို၊ ဘယ္နည္း၊ ဘယ္အခ်ိန္စတဲ့ တိက်ခိုင္မာ တဲ့ သက္ေသခံခ်က္ အျပည့္အဝရပါရဲ႕ လားဆိုတာ ေလ့လာၾကရမွာျဖစ္ကာ အခုလို  အားနည္းခ်က္ေတြကို ျဖည့္ဆည္းဖို႔၊ အရပ္ဘက္ ဆိုက္ဘာမႈခင္းေတ∑ ေဖာ္ထုတ္ ေပးႏိုင္မယ့္ အဖြဲ႕အစည္းေတြ ေပၚထြက္လာဖို႔အတြက္ဆိုရင္ အစိုးရမွာ တာဝန္ရွိ ေၾကာင္း အမ်ိဳသားဆိုက္ဘာလံုၿခံဳေရး  ဗဟိုဌာနက သူ႕ရဲ႕ဆိုက္ဘာမွာ ေရးသား ထားပါတယ္။

Author ေမဘယ္လ္
Credit; Kumudra